Zingeving in werk: de vergeten factor in stressmanagement

Waarom werkdruk niet alleen over tijd en taken gaat

Als we aan overmatige stress denken, gaat het al snel over drukte, werkdruk en te veel bordjes in de lucht. En dat zijn ontegensprekelijk zaken die voor enorm veel stress zorgen. Vaak zijn dit echter vooral de zichtbare symptomen. Onder de oppervlakte spelen soms andere zaken mee. Zonder die aan te pakken, blijven we brandjes blussen op het vlak van druk en drukte.

Zingeving speelt een belangrijke rol in hoe we werkdruk ervaren. De subjectieve werkdruk wordt immers niet alleen bepaald door de hoeveelheid werk of de beschikbare tijd. Ook het gevoel dat je werk ertoe doet, dat je erbij hoort en dat je een betekenisvolle bijdrage levert, weegt mee.

Wanneer die elementen ontbreken, kan zelfs een op papier haalbare job zwaar beginnen te wegen. Je hebt misschien voldoende tijd om je taken uit te voeren, maar je begint steeds vaker met tegenzin aan je werkdag. Je vraagt je af waarvoor je het allemaal doet. Je herkent jezelf niet meer in wat je doet, voelt je minder verbonden met je collega’s of hebt het gevoel dat je inspanningen weinig verschil maken.

Dan volstaat het niet om nog efficiënter te leren werken.

Zingeving op de werkvloer. Abstract. Vaag. Of noodzakelijk? 

Ik heb zelf weleens getwijfeld om het thema zingeving nadrukkelijk op tafel te leggen. Zeker wanneer ik een keynote geef in een zakelijke context. Hoe zou dat vallen? Zit een publiek van leidinggevenden, ondernemers of professionals daarop te wachten?

Ik heb er uiteindelijk steeds voor gekozen om te benoemen wat volgens mij nodig is. En dat is niet noodzakelijk wat mensen verwachten.

De ervaring heeft me geleerd dat het benoemen van zingeving in werk en leven de geesten opent. Het geeft mensen woorden voor iets wat ze soms al lang voelen, maar moeilijk onder woorden kunnen brengen. Het brengt ook hoop. Als je begrijpt wat er ontbreekt, ontstaat er opnieuw perspectief.

Zingeving is niet zweverig. Het is een fundamenteel menselijk gegeven. Wat je werk ook inhoudt, je hebt er baat bij om te begrijpen waarom je het doet, welke bijdrage je levert en of je je daarin nog kunt vinden.

Wat is zingeving in werk volgens de wetenschap? 

De Duitse psychologe Tatjana Schnell doet al jaren onderzoek naar zingeving en de betekenis die mensen aan hun leven geven.

Zij omschrijft meaningfulness als het fundamentele vertrouwen dat het leven de moeite waard is. Dat vertrouwen steunt op vier dimensies: samenhang, betekenis, richting en verbondenheid (Schnell, 2009, 2014).

Die begrippen klinken misschien theoretisch, maar ze zijn bijzonder herkenbaar in het dagelijkse leven.

De 4 dimensies van betekenisvol werk volgens Tatjana Schnell

  1. Samenhang: klopt het verhaal nog?

We ervaren samenhang wanneer onze waarden, overtuigingen, doelen en dagelijkse handelingen op elkaar aansluiten. We begrijpen waarom we bepaalde dingen doen en ervaren dat ze bij elkaar passen.

Wanneer je jarenlang werk doet dat steeds verder afstaat van wie je bent en wat je belangrijk vindt, kan dat gevoel van samenhang verdwijnen. Je functioneert misschien nog prima, maar ergens klopt het verhaal niet meer.

  1. Betekenis: doet wat ik doe ertoe?

Mensen willen ervaren dat hun handelen gevolgen heeft. Dat ze iets bijdragen, iets in beweging zetten of voor iemand een verschil maken.

Dat hoeft helemaal niet groots of maatschappelijk spectaculair te zijn. Een verpleegkundige die merkt dat een patiënt zich dankzij haar zorg beter voelt. Een leidinggevende die ziet dat een medewerker dankzij zijn begeleiding groeit. Een vakman die trots is op degelijk werk.

Het gevoel dat je bijdrage ertoe doet, is een belangrijke bron van betekenis.

  1. Richting: weet ik waarvoor ik kies?

Een gevoel van richting helpt je om keuzes te maken en prioriteiten te stellen. Je weet wat je belangrijk vindt en waar je naartoe wilt.

Dat betekent niet dat je een volledig uitgestippeld levensplan nodig hebt. Wel dat je voldoende zicht hebt op wat voor jou richtinggevend is. Zonder dat kompas wordt het moeilijker om keuzes te maken, mogelijkheden af te wegen en ook eens nee te zeggen.

  1. Verbondenheid: heb ik het gevoel dat ik ergens bij hoor?

We willen ervaren dat we deel uitmaken van iets dat groter is dan onszelf. Dat kan een gezin zijn, een team, een organisatie, een vereniging of een maatschappelijk engagement.

Het gaat om het gevoel dat je een plaats hebt en dat je betrokkenheid ertoe doet.

Deze vier dimensies maken duidelijk dat zingeving veel ruimer is dan je job graag doen of voldoening halen uit je werk. Ze raken aan hoe je je leven ervaart en welke plaats je daarin inneemt.

Wat is de relatie tussen zingeving en stress?

Wie zijn leven als zinvol ervaart, beschikt over een belangrijke hulpbron. Zingeving kan helpen om moeilijkheden te relativeren, tegenslagen te verwerken en inspanningen vol te houden. Je begrijpt waarvoor je iets doet en kunt je dagelijkse uitdagingen verbinden met iets wat voor jou belangrijk is.

Dat betekent niet dat zinvol werk geen stress veroorzaakt. Integendeel. Betekenisvol werk kan bijzonder veeleisend zijn. Maar er is een verschil tussen inspanningen leveren voor iets waarin je gelooft en voortdurend energie investeren in zaken waarvan je het nut niet meer inziet.

Ook de omgekeerde beweging is belangrijk. Als je weinig betekenis ervaart, kan dat wegen op je motivatie, betrokkenheid en welzijn. Je doet wat er van je verwacht wordt, maar het ontbreekt aan richting of voldoening. Je dagen vullen zich met taken, zonder dat je nog goed begrijpt waartoe ze dienen.

Dat zie ik ook terug in mijn begeleiding van mensen met stress, burn-out en bore-out.

Bij sommige mensen is het gevoel van betekenis geleidelijk verdwenen. Ze zijn hun werk steeds meer als een verplichting gaan ervaren. Ze missen uitdaging, impact of aansluiting bij hun waarden. Bij anderen is het net hun grote engagement dat hen uitput. Ze blijven investeren in iets wat ze belangrijk vinden, ook als het hen uitput en andere levensdomeinen uitholt.

De situaties zijn verschillend, maar ze maken allebei duidelijk hoe nauw zingeving en draagkracht met elkaar verbonden kunnen zijn.

Zingeving bespreekbaar maken: soms een point of no return

In gesprekken met mensen die vastlopen, is het toevoegen van het thema zingeving vaak een eyeopener.

Wat vind je eigenlijk belangrijk? Waar haal je voldoening uit? Wanneer heb je het gevoel dat je ertoe doet? Wat wil je betekenen voor anderen? En hoeveel ruimte krijgt dat vandaag in je leven?

Dat zijn geen vrijblijvende vragen. Ze kunnen behoorlijk confronterend zijn.

We zijn immers goed in het zoeken naar verklaringen en oplossingen die ons toelaten om verder te doen zoals we bezig zijn. Nog wat beter plannen. Een andere manier zoeken om met stress om te gaan. Een paar dagen vakantie nemen. Of misschien toch maar eens uitkijken naar een andere job.

Maar wanneer je stilstaat bij wat voor jou werkelijk betekenisvol is, kun je niet altijd om de volgende vraag heen: in welke mate krijgt dat ook een plaats in mijn leven?

Dat kan leiden tot kleine aanpassingen. Soms zijn er grotere veranderingen nodig. Een andere invulling van je functie, een andere werkomgeving, een andere loopbaankeuze of een herziening van de prioriteiten die je in je leven stelt.

Eens je die vragen ernstig neemt, is er niet altijd een weg terug naar hoe het vroeger was.

Je werk is niet je hele leven

Er is nog een belangrijke kanttekening. Zingeving op het werk is waardevol, maar je werk hoeft niet de enige of zelfs de belangrijkste bron van betekenis in je leven te zijn.

Wie alle voldoening, identiteit en zingeving uit zijn beroep haalt, maakt zichzelf kwetsbaar. Wanneer het werk tegenvalt, verandert, wegvalt of niet langer mogelijk is, komt immers veel meer onder druk te staan dan alleen de professionele invulling.

Ook een sterke roeping of een groot idealisme kan een valkuil worden. Wie zijn werk bijzonder betekenisvol vindt, is soms bereid om daar erg veel voor op te offeren. Grenzen stellen wordt moeilijker wanneer je het gevoel hebt dat je werk zo belangrijk is dat je er eigenlijk geen afstand van kunt nemen.

Een betekenisvol leven vraagt daarom om verschillende bronnen van zingeving. Werk kan daar een belangrijke plaats in innemen, naast relaties, familie, vriendschappen, persoonlijke ontwikkeling, creativiteit, engagement, natuur en andere zaken die voor jou waardevol zijn.

Je hoeft niet iedere dag gelukkig te zijn. Je hoeft niet iedere dag voldoening uit je werk te halen. En je hoeft al helemaal niet van je passie je beroep te maken.

Wat wel belangrijk is, is dat je leven als geheel voldoende aansluit bij wat je belangrijk vindt.

Stresspreventie vraagt meer dan leren ontspannen

Goede begeleiding bij stress, burn-out en bore-out gaat daarom over meer dan leren ontspannen, grenzen stellen of een andere job zoeken.

Het vraagt ook om stil te staan bij de vraag wat je leven betekenis geeft. Wat vind je belangrijk? Waar wil je aan bijdragen? Wat geeft je energie? Waar ervaar je dat je ertoe doet? En in welke mate kun je dat vandaag daadwerkelijk waarmaken?

Dat vraagt tijd voor reflectie en zelfonderzoek. Het vraagt ook de bereidheid om naar jezelf te kijken en keuzes te maken. Soms zijn dat kleine bijsturingen, soms ingrijpende veranderingen.

Het gaat uiteindelijk niet om een volmaakt leven. Niet om een perfect uitgestippelde carrière of een job waarin iedere dag alles klopt.

Het gaat om een volledig leven. Een leven waarin ruimte is voor werk, relaties, ontwikkeling, ontspanning, engagement en verbondenheid. Een leven waarin je niet alleen bezig bent met volhouden.

Stresspreventie dient ook te gaan over de vraag waarvoor je je wil inspannen.

Klaar om verder te kijken dan alleen ‘druk, druk, druk’? Blijf niet rondlopen met dat gevoel van leegte of tegenzin. Zet vandaag de stap naar een uitweg. 

Maak een afspraak voor een intake. 

of

Boek een verdiepingssessie ‘Vind je waarom’

Meer lezen?
Hoe vind ik mijn waarom?
Start met het waarom
Wat zijn de voordelen van zingeving op het werk?