Bore-out vraagt een andere aanpak dan burn-out

Bore-out vraagt een andere aanpak dan burn-out. En toch worden ze nog vaak op dezelfde manier benaderd.

Bore-out en burn-out kunnen sterk op elkaar lijken. Toch verschillen ze in hun onderliggende oorzaken en vraagt ook de begeleiding een andere aanpak. Wie bore-out uitsluitend benadert vanuit het herstelmodel van burn-out, riskeert een belangrijk deel van het probleem over het hoofd te zien.

Vorige week sprak ik in de bibliotheek en CC De Steiger in Menen over stress, burn-out en bore-out.
Wat me de laatste maanden steeds vaker opvalt, is een aanzienlijke toename in aantal vragen over bore-out. Mensen herkennen de symptomen van chronische stress en uitputting, maar voelen tegelijk dat er iets niet klopt met de gebruikelijke verklaring.

Ze zijn moe, hebben weinig energie, hun zelfvertrouwen is enorm gedaald en voelen zich mentaal uitgeput. Maar onder die uitputting schuilt iets anders: chronische verveling, te weinig uitdaging, onvoldoende autonomie, een gebrek aan zingeving of te weinig mogelijkheden om bij te leren en talenten te benutten.

Dat vraagt om een andere kijk op herstel.

Wat is het verschil tussen burn-out en bore-out?

Bij burn-out speelt langdurige overbelasting een belangrijke rol. De draaglast overstijgt gedurende langere tijd de beschikbare draagkracht, waardoor iemand geleidelijk uitgeput raakt.

Bij bore-out staat een andere vorm van disbalans centraal: langdurige onderbelasting. Iemand krijgt bijvoorbeeld te weinig uitdagend werk, heeft nauwelijks invloed op de manier waarop het werk wordt uitgevoerd of krijgt onvoldoende kansen om talenten in te zetten en zich verder te ontwikkelen.

Ook een gebrek aan betekenis, perspectief of betrokkenheid kan een rol spelen.

Wie langdurig te weinig wordt uitgedaagd, onvoldoende invloed heeft op het eigen werk of nauwelijks nog iets leert, kan geleidelijk zijn betrokkenheid, motivatie en energie verliezen.

Het werk wordt steeds minder betekenisvol. Initiatief nemen wordt moeilijker en het vertrouwen in de eigen mogelijkheden kan afnemen.

Bore-out is dus niet simpelweg verveling.

Het gaat om een problematische situatie waarin de werkomgeving en de behoeften, mogelijkheden en verwachtingen van iemand onvoldoende op elkaar aansluiten.

De symptomen van burn-out en bore-out kunnen sterk overeenkomen. De symptomen van burn-out en bore-out zijn gelijkaardig, de oorzaak en de aanpak zijn anders.

De grote valkuil zit in de diagnose en de begeleiding.

Vermoeidheid, concentratieproblemen, mentale uitputting en een verminderd zelfvertrouwen komen bij beide voor. De onderliggende dynamiek kan echter verschillen. En precies dat onderscheid is belangrijk voor de begeleiding.

Waarom rust bij bore-out niet altijd de oplossing is

Een belangrijke valkuil zit in de manier waarop bore-out wordt herkend en begeleid.

Bore-out wordt nog vaak benaderd vanuit het herstelmodel van burn-out: doe het rustig aan, zoek de rust op, vermijd prikkels en beperk de belasting. Bij een bore-out is dat recept juist schadelijk. Enkel focus op rust verdiept het moeras waarin je met een bore-out lijkt vast te zitten.

Rust kan nodig zijn. Maar wanneer een gebrek aan uitdaging, autonomie of betekenis mee aan de basis ligt van de klachten, lost rust alleen het probleem niet op.

Integendeel. Als de omstandigheden ongewijzigd blijven en er geen ruimte komt voor nieuwe impulsen, ontwikkeling of betekenisvolle activiteit, kan de bore-out verder verdiepen.

De dagen blijven zich vullen met activiteiten die weinig voldoening geven, terwijl het gevoel van initiatief en competentie verder afneemt.

Herstel vraagt niet alleen om minder belasting, maar soms ook om opnieuw voldoende uitdaging, invloed en betekenis te ervaren.

Dat betekent niet dat iemand met een bore-out zichzelf zomaar moet forceren om meer te doen. De uitdaging bestaat erin de juiste beweging te vinden: niet méér activiteit om de activiteit, maar activiteiten die opnieuw energie, betrokkenheid en perspectief kunnen geven.

Hoe pak je bore-out dan wel aan?

Een effectieve begeleiding vertrekt niet uitsluitend vanuit de symptomen, maar onderzoekt ook de omstandigheden en patronen die ertoe bijdragen dat iemand vastloopt.

Een effectief herstel bij bore-out vraagt om een wezenlijk andere dynamiek:
• Passend heractiveren: soms in dezelfde omgeving, soms noodzakelijk weg van deze omgeving.
• Gedoseerde prikkeling: Leren, ontdekken en uitdaging toevoegen.
• Zingeving en autonomie: Je waarom en je zingeving vinden en hierin ook de leiding in nemen.
• Denk- en gedragspatronen flexibeler maken: denkstijlen in kaart brengen en versterken waar nodig.

Dat vraagt vaak een andere begeleiding dan bij burn-out. De kunst is om niet automatisch dezelfde aanpak toe te passen op klachten die aan de oppervlakte sterk op elkaar lijken, maar onderliggend andere oorzaken kunnen hebben.

Waarom de eerste stappen zo moeilijk kunnen voelen

Er is nog een reden waarom bore-out soms verkeerd wordt benaderd.

Wanneer iemand uitgeput is, lijkt rust vanzelfsprekend. Actie voelt dan al snel als een extra belasting. Maar bij iemand die vastloopt door langdurige onderbelasting kan juist het omgekeerde gebeuren: rust brengt weinig verandering en nieuwe stappen zetten voelt ongemakkelijk, spannend of zelfs bedreigend.

Wie zijn zelfvertrouwen verloren heeft, neemt niet vanzelf opnieuw initiatief. Wie lang geen voldoening meer heeft ervaren, weet soms niet meer waarnaar hij op zoek is. En wie gewend is geraakt aan een situatie waarin weinig verandert, kan het moeilijk vinden om zelf beweging te creëren.

Daardoor is het verleidelijk om terug te grijpen naar wat vertrouwd is: minder doen, afwachten en hopen dat de energie vanzelf terugkomt. Daarom ook grijpt men zo snel terug naar het vertrouwde advies van ontprikkelen.

Toch ligt de sleutel soms juist in het voorzichtig herontdekken van mogelijkheden, het aangaan van passende uitdagingen en het ervaren dat verandering wél mogelijk is.

Dat vraagt begeleiding die rekening houdt met de beperkte energie en het verminderde zelfvertrouwen, maar tegelijk voldoende perspectief en beweging biedt.

Het onderscheid maken tussen burn-out en bore-out, is essentieel voor een begeleiding die verder gaat dan symptoombestrijding. Pas wanneer we de intrinsieke honger naar uitdaging, autonomie en betekenis weer serieus nemen, kan er sprake zijn voor herstel.